SİTEMDE

Çilek

ÇİLEK ÜRETİMİ

Üzümsü meyveler grubuna giren türlerden en
önemlisidir.Çilek meyvesi gerçek bir meyve olmayıp yenen
kısmı 40-60 kadar pistilin birleştiği çiçek tablasıdır.



Çilek yüzeysel kök yapan otsu bir bitkidir.Kökler iyi
drene edillmiş(süzek)topraklarda  60-70 cm’ ye kadar
iner.Ağır topraklarda ise kökler yatay büyür.



Çileğin kök gövdesi ya da taç kısmı : çok kısalmış bir
gövdedir.



Çilek yaprakları 2/5 düzeninde spiral olarak
dizilmiştir.İlkbaharda havalar ısınınca patlayan
embriyonik yapraklar 2-3 hafta sonra tam büyüklüğe
erişir.Her yaprağın 1-3 ay ömrü vardır.



Kollar (stolonlar)yaz boyunca  yeni yaprakların
koltuklarındaki tomurcuklarından oluşarak gelişirler.



Çilekte çiçekler salkım şeklindedir.Buna değişmiş
gövdede denilebilir. Çilekte iyi tozlanma gereklidir.İyi
tozlanmış meyvelerde şekil bozukluğu olur.Tozlanmadan
sonra meyve genelde 30-35 günde olgunlaşır.




ÇİLEĞİN GÜN UZUNLUĞUNA DUYARLILIĞI



Çilekte kısa günde çiçek gözleri, uzun günde kol
gelişimi olur.Bu sebeple çilekte verim ile gün uzunluğu
ijgilidir.Bu sebeple bir bölgeye uyan çeşit,diğer
bölgeye uymayabilir.



Çiçek gözü oluşumunda gün uzunluğu ile sıcaklık ilişkisi
ve çeşit özelliği bağlantılıdır.




ÇİLEK BİTKİSİNDE SOĞUKLANMA İHTİYACI



Soğuklamanın verim üzerine etkisi tartışmalı olmakla
birlikte, kalite üzerine olumlu etkisi olduğu
kesindir.Çileklerin soğuklama ihtiyacı 400-500 saat
olarak belirlenmiştir.




ÇİLEK ÇEŞİTLERİ



Yetiştirici çilekçiliğe başlamadan önce Pazar durumunu
incelemelidir.Üretici reçel, marmelat ve meyve suyuna
uygun bir sanayi çeşidinin Pazar şansını yüksek görürse,
ona uygun çeşit seçmesi gerekir.Bazı bölgelerde çileğin
dondurularak dışsatımı gelişmiştir.



Yetiştiricinin dikkat edeceği diğer  hususlar ise;



-Çeşidin bölgeye uygun olup olmadığı,



-Verimliliği,hastalıklara dayanıklılığı,



-Pazarın aradığı çeşit olup olmadığı,



-Taşımaya dayanıklılığı,



-Bitkisinin kuvvetli olup olmadığı konularıdır.



Eğer seracılığa uygun çeşit düşünülmüyorsa,erkencilik
çok önemlidir.Bazı bölgeler için son turfanda hasad
önemlidir.Çilek bahçesi çeşidi karışmamış fidelerle
kurulmalıdır.


·        


ALİSO



Meyve iri, meyve eti sert, verimli, tat kalitesi
orta,bitkisi kuvvetli,meyvenin saptan kopması  oldukça
kolay, erkenci ve serada yetiştiriciliğide uygun bir
çeşittir.Meyve uçlarında şekil bozukluğu görülür.Reçel,
marmelat  ve meyve suyuna oldukça uygun, sarılığa
oldukça duyarlı bir çeşittir.Kışları ılık bölgeler için
uygundur.


·        


TİOGA



Orta mevsimde olgunlaşır.Meyve iri, verimli ,meyve eti
çok sert ,tat kalitesi orta ,derin dondurma ve gıda
sanayii için oldukça uygun ,meyveninsaptan kopması güç
,botrisite dayanıklı ,sarılığa
duyarlıdır.Yetiştiriciliği bütün bölgelere
önerilir.Taşımaya dayanıklıdır.


·        


POCAHONTAS



Erken - orta  mevsim çileği ,derin dondurmaya ve
sanayiye uygun, tad kalitesi orta ,meyvenin saptan
kopması.



kolay ,meyve eti sert ,sarılığa dayanıklı ,meyve
çürüklüğüne duyarlıdır.Yetiştiriciliği bütün bölgelere
önerilir.


·        


YALOVA-9



Aliso ve Arnavutköy melezidir. Erkenci ve seraya uygun
bir çeşit olup ,Akdeniz  bölgesi için önerilir.Meyve eti
sert ,verimli ,koku ve tadı iyi ,meyvenin saptan kopması
güç,bitkisi kuvvetli olup sarılığa dayanıklıdır.


·        


YALOVA -15



Tioga ve Arnavutköy melezidir. Meyve eti sert ,verimli
tat ve kokusu çok iyi ve yerli çeşitlerimizi aratmayacak
aromaya sahiptir.saptan kopması çok kolay,bitkisi
kuvvetli ,sarılığa ve meyve çürüklüğüne dayanıklı,derin
dondurmaya uygundur.akdeniz bölgesi dışında tüm
bölgelere önerilir.


·        


YALOVA -104



Çok verimli ve iri bir çeşittir.Meyve eti oldukça
serttir.  Koku ve tadı yabancı çeşitlerden iyidir.
Bitkisi çok kuvvetli olup ,sarılığa dayanıklıdır. Derin
dondurmaya uygundur.Ilıman bölgeler için uygundur. Meyve
çürüklüğüne dayanıklıdır.


·        


BALCALI-1



Uzun  konik koyu kırmızı renklidir. Meyve eti
serttir,meyvenin saptan kopması zordur,sarılığa duyarlı
,meyve çürüklüğüne dayanıklı, aroması iyi sofralık bir
çeşittir. Akdeniz iklimi ve kışları soğuk bölgeler için
uygundur. Verimli  bir çeşittir.


·        


BALCALI-2



Köşeli uzun ,parlak kırmızı, meyve eti sert ,aroması iyi
sofralık bir çeşittir. Sarılığa duyarlı ,meyve
çürüklüğüne dayanıklıdır. Akdeniz iklimi için uygundur.
Verimli ve orta erkenci bir çeşittir.


·        


BALCALI-3



Uzun konik ,parlak koyu kırmızı, meyve eti sert
,meyvenin saptan kopması zor, aroması iyi sofralık bir
çeşittir. Sarılığa duyarlı, meyve çürüklüğüne orta
derecede dayanıklıdır. Çok erkenci ve örtü altı
sebzeciliği için uygundur.


·        


DOUGLAS



Konik,kırmrzı ,meyve eti sert,saptan kopması
kolay,aroması iyi,sofralık ve derin dondurmaya uygun bir
çeşittir. Sarılığa duyarlıdır. Meyve çürüklüğüne
dayanıklıdır. Tüm bölgelerde yetiştirilir,verimlidir.


·        


DANA



Uzun konik ,parlak kırmızı, meyve eti orta sertlikte
,saptan kopma kolaylığı orta,,sarılığa dayanıklılığı
orta ,aroması orta ,meyve çürüklüğüne dayanıklı sofralık
bir çeşittir . yüksek verimli, açıkta yetiştiriciliğe
uygun iri meyveli çeşittir.


·        


BRİO



Konik kırmızı  ,meyve eti sert, iyi aromalı ,meyvenin
saptan kopması zor sofralık bir çeşittir. Sarılığa
duyarlı meyve çürüklüğüne dayanıklıdır. Verimli, açıkta
yetiştiriciliğe uygundur.


·        


216



Yuvarlak konik ,kırmızı meyve eti sert, saptan kopması
orta derecede aroması iyi sofralık bir çeşittir.
Sarılığa duyarlı ,meyve çürüklüğüne dayanıklıdır. Çok
erkenci, çok iri meyveli ,yüksek verimli, yaprak leke
hastalığına duyarlıdır.


·        


PAJARO



Konik ,koyu kırmızı, meyve eti çok sert, meyvenin saptan
kopması zor , aroması çok iyi ,sofralık bir çeşittir.
Sarılığa orta derecede duyarlıdır. Meyve çürüklüğüne
dayanıklıdır. Orta mevsimde hasat edilen ,çok verimli,
orta-iri meyveli bir çeşittir.


·        


CHANDLER



Konik ,kırmızı,meyve eti sert, saptan kopması zor,
sarılığa orta derecede duyarlı ,meyve çürüklüğüne
dayanıklı ,aroması iyi sofralık bir çeşittir. Orta
erkenci ,yüksek verimli, özellikle Akdeniz ve Ege
bölgesine uygundur.


·        


SELVA



Konik ,kırmızı ,meyve eti sert ,saptan kopma derecesi
ortadır. Sarılığa duyarlılığı  orta ,meyve çürüklüğüne
dayanıklıdır. Aroması orta sofralık ,yüksek verimli,
Akdeniz, Ege ve Karadeniz bölgelerine uygun bir
çeşittir.


·        


RED CHİEF



Uzun konik ,koyu kırmızı, meyve eti sert ,saptan kopması
zor, sarılığa ve meyve çürüklüğüne dayanıklı ,derin
dondurma ve sanayiye uygun ,iyi aromalı  bir çeşittir.


·        


HONEOYE



Konik koyu kırmızı, meyve eti sert ,saptan kopması
zordur.Aroması iyi ,sarılığa ve meyve çürüklüğüne
dayanıklıdır. Derin dondurma ve sanayiye uygundur. Soğuk
bölgelere uygun bir çeşittir.


·        


LESTER



Konik, koyu kırmızı, meyve eti sert ,saptan kopması zor
,sarılığa ve meyve çürüklüğüne dayanıklıdır. Aroması iyi
derin dondurma ve sanayiye uygundur.




AÇIKTA ÇİLEK YETİŞTİRİCİLİĞİ



Çilek -10 o C ‘ye kadar yetiştirilebilir. Daha soğuk
bölgelerde bitkilerin saman ,kuru  yaprak gibi
materyalle örtülerekdondan korunması gerekir. Çilek
yetiştiriciliği için en uygun toprak ; süzek,
kumlu-tınlı  ve hafif topraklardır. Kireci fazla
topraklar çilek için uygun değildir. Toprak  PH’ sı 7.0
- 7.5  olan topraklarda önemli bir problem
yaratmamaktadır.



Çilek , toprak kökenli mantarsal hastalıklara karşı
duyarlı olduğu için dikim yapılacağı toprağın bu
hastalıklardan ve nematod yönünden temiz olması gerekir.
Bunun için bir önceki mevsimde buğday, arpa gibi tahıl
ekilmiş araziler tercih edilmelidir. Böyle topraklar
bulunmadığı taktirde toprak metilbromit 
,vapam,kloropikrin gibi ilaçlarla fümige edilmelidir.



Toprak derin işlendikten sonra dekara 3-4 ton çiftlik
gübresi atılmalıdır. Ayrıca dekara 30-35 kg kompoze
gübre verilmelidir.



Büyük arazilerde  karık pulluğu ile,küçük alanlarda ise 
elle 60-70 cm genişliğinde ,20-30 cm yüksekliğinde
masuralar açılarak toprak dikime hazır hale getirilir.
Çilek yetiştiriciliğinde ilkbahar dikimi ,kış dikimi,yaz
dikimi,sonbahar dikimi olmak üzere 4 dikim zamanı
vardır.




İlkbahar Dikimi



Kışları soğuk geçen bölgelerde genellikle  Nisan ayında
yapılan bir dikimdir. Bu dikimde frigo fideler veya
fidelikte Ocak - Şubat  aylarında sökülmeyip bekletilen
fideler  kullanılır. Bu fideler Mayıs ve Haziran
aylarında az miktarda çiçek açarak meyve verirler.
Bunların esas ürünü 1 yıl sonraki Haziran ayındadır. Bu
bitkilerin 1 yıl boyunca su ,besin maddesi ihtiyaçları 
karşılanmalı ve hastalık ve zarlılardan korunmalıdır.



 Kış Dikimi



Kışları ılık  geçen yerlerde yapılır. Dekara yaklaşık
8000 adet bitki dikilir. Dikimler fidelikten sökülen
yavru bitkilerle yapılır. Akdeniz  Bölgesinde kış dikimi
için en uygun zaman Ekim 15 - Kasım 15 arasıdır.
Ilkbaharda açıkta Mart ortasından itibaren ürün alınmaya
başlanır .Ayrıca alçak ve yüksek tüneller altında çilek
yetiştiriciliği yapılırsa, ,açıkta yetiştiriciliğe göre
yaklaşık 15 -30 günlük erkencilik sağlanır.



Kış dikiminde fidelerin tutma yüzdeleri yüksektir.
Bitkilerin sulanması önemli sorun yaratmaz. Kış
dikiminin ikinci yılında ,teknik ve kültürel önlemlerin
iyi alınması ,hastalık,zararlı ve yabancı otlarla iyi
mücadele edilmesi halinde verim yaz dikimi kadar yüksek
olabilir. Dikim sıra üzeri ve sıra arası 25 x 30 cm
olmak üzere yapılır.




Yaz Dikimi



Frigo bitkilerde yapılır. Bu dikim sisteminde verim kış
dikimine göre 2-3 kat daha fazladır. Ancak ürün kış
dikimine göre biraz geç kalmaktadır. Akdeniz Bölgesinde
yaz dikimi için en uygun zaman Temmuz 15 - Ağustos 15
arasıdır.-20 OC ‘den çıkartılan frigo fideler  bir gece
suda bırakılır. Sonra dikim yapılır. Fideler sıra üzeri
ve sıra arası                     30 x 32 cm olarak
dikilir. Yazın sulama büyük problem teşkil eder. Dekara
yaklaşık 6200 adet bitki dikilmektedir. Bütün yaz ve
sonbahar aylarında büyümelerine devam eden bitkiler
giderek kuvvetlenmekte ve kışa 5-10 gövdeli olarak
girmektedirler. Böyle bitkiler kış soğuklarınakarşı
dayanıklı olmaktadırlar. Tesis edilen bölgeye göre bu
bitkiler Şubat -Mart aylarında bol çiçek açar ve meyve
vermeye başlar .Akdeniz kıyı kesiminde ürün Haziran-
Temmuz ayına kadar devam eder . bu dikim sisteminde bir
dekarlık alandan ortalama 3-8 ton ürün alınmaktadır.



Akdeniz bölgesinde uzun yıllardan beri yapılan
araştırmalar yaz dikim sisteminin bütün öteki
sistemlerdenüstün olduğunu göstermiştir.




Sonbahar Dikimi



Bu  dikim sisteminde fideler ,Eylül-Ekim aylarında
fidelikten sökülerek asıl yerlerine dikilmektedir. Meyve
erken ,kalite ve verim düşük olmaktadır. Bu dikim
sisteminde yetiştiriciliğin ısıtılan sera veya yüksek
tünellerde yapılması gerekir.




FİDE DİKİMİ



Fideler serin ve nemli havalarda dikilmelidir. Fide
açılan çukurlara tam kök boğazı seviyesinde dikilir.
Dikimden önce kök (8-10 cm kalacak şekilde ) ,taç
tuvaleti (2-3 genç yaprak kalacak şekilde)yapılarak
bitkilerin tutma oranı arttırılır. Dikimden sonra
cansuyu verilir. Yaz dikiminde bitkiler 15 gün ,günde en
az 3 defa olmak üzere çok iyi sulanmalıdır.



Yaz dikiminde dikimden 6-8 gün sonra açan çiçekler
koparılmalıdır.




ÇİLEK BAHÇESİ BAKIMI



Çilek yetiştiriciliği sırasında yabancı otların
çıkmaması ,erkenci, temiz ve kaliteli ürün elde etmek
için masuralar; siyah plastik ,buğday sapı, çam iğneleri
gibi örtü materyali ile örtülmelidir (malçlama). Malç
olarak en çok kullanılan materyal siyah plastik
örtülerdir.



Çilek aşırı suya karşı duyarlı bir bitkidir. Aşırı
sulama sonucu sarılık  ve mantari hastalıklar ortaya
çıkar. Sulama suyunun tuzluluğu 5.0 milimost ‘ dan fazla
olursa kullanılmamalıdır. Sulama yöntemleri yağmurlama ,
karık sulama  ve damlama sulamadır. Damlama sulama
kontrollü olduğu için en ideal sulama yöntemidir. Bu
yöntemin yapılamamadığı yerlerde yağmurlama sulama
yapılmalıdır.



En iyi gübreleme toprak ve yaprak analizine dayalı
olarak yapılandır.Çiçekler açar açmaz dekara 20 kg
amonyum sülfat verilir. Gübreleme ;çiçekten sonra bir ay
aralıklarla dekara 20 kg amonyum sülfat olmak üzere her
ay yapılmalıdır. Toplam olarak dekara 100-120 kg amonyum
sülfat verilir.



Çilek yetiştiriciliğinde kol temizliği verim yönünden
önemlidir. Çıkan kollar vakit geçirilmeden
temizlenmelidir. Aksi halde verim düşer.




HASTALIK VE ZARARLILARLA MÜCADELE



Çilek hastalıkları kökte, meyvede ve yaprakta görülür .
Kök hastalıkları topraktan bulaştığı için toprak
fümigasyonu veya sterilizasyonu  şarttır.



Meyve çürüklüğüne karşı meyve tutumundan sonra birkaç
defa sistemik mantari ilaçlar atılmalıdır. Meyve
çürüklüğünün fazla görüldüğü yerlerde alçak ve yüksek
tünellerin ,plastik ve cam seraların havalandırılmasına
önem verilmelidir. Ayrıca yaz dikimlerinde bitkilerin
sıra arası ve sıra üzeri mesafeleri geniş tutulmalıdır.



Çilek zararlıları olan kırmızı örümcek ,yaprak
bitleri,dana burnu, kadı lokması ile mücadele
yapılmalıdır.



Virüs ve nematod problemlerinden kurtulmanın en iyi yolu
ise sağlıklı fide ile bahçe tesis edilmesidir.