SİTEMDE

Kivi

KİVİ ÜRETİMİ



Kivi asmaları sarılıcı-tırmanıcı bitkilerdir. Toprak
üstü aksamı çok kuvvetli değildir. Kök yüzlek ve saçak
kök yapısındadır. Çoğunlukla toprağın 0-40 cm
derinliğinde bulunur. Ancak uygun koşullarda 1-1.5 m
derine gidebilir. Kılcal kökler hızlı gelişir ve
yenilenir.



Gövde, sarılıcı asma gövdesidir. Genç yaşlarda gevşek ve
kırılıcıdır. Gövde kendi ağırlığını taşıyamaz. Bu yüzden
dikimden itibaren herekle desteklenmelidir. Şekil
budaması ile dik ve düzgün gövde oluşturlması önemlidir.
Gövde derin kış soğuklarından (-13 C ce daha aşağı )
zararlanır ve çatlar.



Sürgünler, 1 yaşlı çubukların gözlerinden sürerler.
Sürgün ucu kırmızı tüylüdür. Sürgünler çok kuvvetli
büyürler. Yaz ortasına kadar 2-3 m uzunluğa ulaşırlar.
Çiçeklenmeye kadar körpe ve gevşek olan sürgünler
rüzgarla dipten kırılırlar. Büyümesi yavaşlayan
sürgünlerin uçları herhangi bir desteğe veya kendilerine
tutulur ve kıvrılırlar.



Çiçekler, dekoratif yapılıdır. Taç yaprakları beyazdır.
Bir asmada yüzlerce çiçek bulunur. Tek tek veya 3’lü
gruplar halinde oluşurlar. Erkek ve dişi çiçekler ayrı
bitkilerde bulunur. Yapısal olarak bahçe tesisinde dişi
çiçekli bitkilere mutlaka tozlayıcı (erkek-babalık )
bitkiler gereklidir.



Normal olarak çiçek ve meyve dökümü olmaz. Tozlanan
bütün çiçekler meyve tutar. Bu yüzden kış budamasında
yeterli sayıda göz bırakılmalı veya seyreltme ile meyve
yükü dengede tutulmalıdır.



Meyve yıllık sürgünlerde tek tek veya 3’lü gruplar
şeklinde olur. Üst kabuk ince ve kahverengi tüylerle
kaplıdır. Hasat olumunda 60-150 gr arası ağırlıkta olur.
Meyve eit yeşil renkli ve çok çekirdeklidir, yüksek
oranda (100-300mg/100gr.) C vitamini içerir. Ayrıcı P,
Fe, K, ve Ca gibi mineraller ve bazı enzimlerce
zengindir.



Ticari olarak bütün Dünyada % 80 – 100 oranında Hayward
çeşedi ve Tomuri, Matua veya diger tip veya klomlar
kullanılır.



Kivi asmaları Mart sonu- Nisan başında uyanır. Mayıs’ın
sonu- Haziranın ilk haftasında çiçek açarlar. Hasat
Ekim’in ikinci – Kasım’ın birinci yarısında yapılır.
Aralık ortasında yaprak dökerler.




3-)  İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ :   




Toprak İstekleri :



Kivi asmaları saçak ve yüzlek ve köklü olduğundan süzek,
hafif ve derin topraklarda iyi gelişir. Killi, ağır (Su
tutan ) ve taban suyu yüksek topraklarda sonuç olumsuz
olur. Asitli topraklarda iyi gelişir. Toprak PH’sı
tercihen 5.5-7.0 arasında olmalıdır. Toprakta en çok % 8
kireç olmalıdır. Organik maddece zengin topraklarda
sonuç olumlu olur.




İklim İstekleri :

Actinidia asmaları vegestasyon dönemi uzun bitkilerdir.
Gözlerinh uyanmasında yaprak dökümüne kadar 240-260 gün
don olmayan gelişme süresi ister. İlkbaharın geç
donlarında sürgünler zarar görebilir. Bitkiler sürekli
ve sert rüzgar alan yörelerde gelişemez. Verim yaşındaki
bitkiler kışın  -13 CC’ye kadar dayanabilirken genç
bitkiler daha yüksek  (-4, -6 C ) sıcaklıklarda
zararlanabilir.




4-) TESİS TEKNİĞİ




Dikim Planı ve Dikim :



Kivi tesisinde fidanlar iklim ve toprağa bağlı olarak
4x5, 5x2, 4x3 gibi değişik aralıklı ve mesafelerle
dikilebilir. Kış soğuklarının derin olmadığı yörelerde (
Doğu Karadeniz ) sonbahar dikimi yapılabilir. Aksi halde
ilkbahar dikimi yapılmalıdır. Dikimde çukurlar derin
açılmalıdır. Dikim de tercihen 2 yaşlı fidanlar
kullanılma- lıdır. Fidanların gövdesi  8-12 mm çapında
ve iyi olgunlaşmış olmalıdır. Saçak kökler bol ve temiz
(nematodsuz)  olmalıdır. Dikimde fidanlar sürgünleri 3-4
gözden kesilir.




Destek Sistemi :



Kivi asmalarının gövdesi kendi ağırlıklarını
taşıyamadıkları için direk ve tellerle desteklenerek
yetiştirilirler. Direklere yeniden 1.60-1.80 m yüksekten
1,5  uzunluğunda bir kol bağlanır. Bu kol üzerinden 30
cm aralıklı 5 sıra tel çekilir. Teller sağlam ( 3 cmO )
ve paslanmaz (galvenize ) olmalıdır. Direkler ağacı veya
beton 10-12 cm çapında ve 2.20 – 2.40 m uzunluğunda
olmalıdır. Çapraz kollar ağaçtan ( 5x8 cm )veya demir /
6’lık köşebent veya 3 cmO boru) olabilir. Sıralar kuzey
ve güney uzanımında olmalıdır.




5-)  BAKIM İŞLEMLERİ




Su ve Sulama :



Asmalar yüzlek köklü, buna karşılık çok ve büyük
yapraklı olduğundan su isteği fazladır. Doğu Karadeniz
Bölgesi dışında yağış durumuna göre Haziran-Eylül
arasında sulama gerekebilir. Bu dönemde sulama aralığı
2-7 gün arasında değişir. Su, çok önemli yörelerde
damlama, diğer yörelerde minisprik (asma altı yağmurlama
) sistemleri ile verilmelidir. 




Toprak İşleme :



Kökler yüzlek ve toprak sürekli nemli olacağından toprak
işleme yapılmaz veya çok yüzlek yapılır. Birçok bahçede
sıra araları otlu (yeşil örtü ) dur, sıra üzerlerinde
yabancı otlar ilaçlarla kontrol edilir.




Budama :



Ürün bir yaşlı, ürün çubuklarından alındığından budama
ve yükleme çok önemlidir. Asmalarda 5 yaşından sonra
gelişmeye göre kış budamasında 100-400 göz bırakılır.
Çubuk uzunlukları 6-18 gözlü olabilir. Bitkilerde
sıkışıklığı azaltmak ve güneşlenmeyi artırmak için yaz
budamaları da uygundur. Kış ve yaz budamaları esasları
bağcılıktakine benzer.




Gübreleme :



Asmalar topraktan her yıl fazlaca makro ve mikro besin
elementleri kaldırılır. Bunların düzenli olarak toprağa
verilmesi gerekir. Dikimden önce dekara 2-3 ton
verilecek çiftlik gübresi 3-4 yıl aralarla
tekrarlanmalıdır. Kivi asmaları mineral madde
noksanlıklarına duyarlıdır. Özellikle K, Mğ,Zn ve Fe
noksanlıkları sık görülür.




Soğuktan Korunma :



Genç Kivi asmalarının gövdeleri kış soğuklarından saman
ot, çuval gibi malzeme ile korunabilir. İlkbahar geç
donlarından korunmanın en etkili yolu ile minisprik (
yağmurlama ) sistemleridir. Ancak kış soğukları nadir
olarak bitki kaybına yol açar. Üst aksam donsa da toprak
içinde ki uyur gözlerle asma tacı yenilenir.




Arı Kovanı Bulundurulması :



Etkin bir tozlama ve meyve tutumu için çiçeklenme zamanı
bahçede arı kovanı bulundurulmalıdır. Erkek çiçeklerin
polenleri arılarla dişi çiçeklere taşınırlar. Rüzgarla
tozlanma çok az olur.




Hastalık ve Zararlılarla Mücadele :



Kivi asmalarının diğer bazı kültür bitkileri gibi
periyodik ilaçlamayı gerektirecek hastalık ve zararlısı
yoktur. Bir çok bahçede çok az ilaçlama yapılır veya hiç
yapılmaz. Bununla birlikte çevredeki konukçu bitkilerden
gelecek veya toprakta mevcut hastalık etmeni veya
zararlılara karşı dikkatli olunmalıdır.




6-) VERİM VE HASAT



Tesiste 2 yaşlı fidanların kullanılması halinde, dikimin
3. Yılından itibaren verim alınmaya başlanır. Doğal
olarak ilk yıllar az olan verim bitki gelişmesine
paralel artar. Asmalar tam verim yaşına 6-7 yaşında
girerler. Bitki başına verim uygun çevre ve bakım
koşullarında 40-50 kg’a çıkar. Bu durumda dekara verin
de 2-3 tonu bulur. Ancak bütün bitkilerde olduğu gibi
verim ile kalite arasında denge korunlamalıdır  (Tablo
1).




ÖZET :



Kivi son 20 yılda birçok ülkede üretimi hızla gelişen
bir meyve türüdür. Sarılıcı ve tırmanıcı bir asma
türüdür. Bu yüzden direk ve tellerle desteklenerek
yetiştirilir. Ticari yetiştiricilikte büyük çoğunlukla
Hayward çeşidi ve tozlayıcıları (Tomuri, Matua )
kullanılır.



Actinidia adaptasyonu geniş olan bir türdür. Bu yüzden
farklı ekolojilerde yetiştirilebilir. Yetiştiriciliğini
düşük kış sıcaklıkları  ( 13 C ve aşağı ), ilkbahar geç
donları ve sürekli rüzgar kısıtlar. Vegatosyon dönemi
230-260 gün sürer. Yetiştirileceği topraklar derin,
süzek, az kireçli olmalıdır. Bakım işlemlerinin en
önemlisi sulama ve budamadır. Bitkiler orta bünyeli
topraklarda bile susuzluğa ancak 7-10 gün dayanabilir.
Budama ise meyve yükü ile ürün/yaprak ilişkilerini
doğrudan etkilediğinden önemlidir.



Tam çiçeklenmeden 140-160 gün sonra hasat edilen kivi
meyvesi, ancak olgunlaştıktan sonra yenebilir. Pra-tikte
genel olarak burada belirtilenlerden daha yüksek
verimlere ulaşır. Hasat olumuna gelen meyvelerde görünür
bir değişiklik olmaz. Meyve sertliğini korur, renk
değişmez, tüyler dökülmez. Diğer ülkelerde suda çözünür
kuru madde en az % 6.2 olunca hasat edilir. Bu da
refraktometre ile belirlenir. Sertlik ise 8-10 kg/cm2
civarındadır. Ancak geç hasat edilen meyvelerde kalite
daha yüksektir. Bu yüzden suda çözünür kuru madde ( SÇKM
)’nin %8.5-9 da hasat edilmesi önerilir.



Hasatta meyve sapı dalda kalır, meyve sapsız toplanır.
Çiçeklenme eli hasat arasında 140-160 gün geçer. Hasat
edilen meyve hemen yenemez. Yeme olumuna gelmesi için
mutlaka olgunlaştırılması gerekir. Olgunlaşma oda
sıcaklığında ( 20 C ) 7-15 günde tamamlanır. Yeme
olumuna gelen meyvelerde sertlik 1 kğ/cm2, SÇKM de %
13.5-15 arasında bulunmalıdır. Hasattan sonra meyveler
kolaylıkla ve uzun süre depolanabilirler. Nemli ve serin
ortamda 2 aya kadar kolaylıkla saklanabilen meyveler
soğuk hava depolarında (0-0.5 C sıcaklık, %90 nem) 6 aya
kadar muhafaza edilebilir.